STORIES: in gesprek met Sofia

Het klinkt als een regelrechte nachtmerrie, voor Sofia is het de harde werkelijkheid. Als je haar ziet dan zie je een mooie en ambitieuze vrouw. Haar vader heeft praktisch haar hele leven vast gezeten. Sofia was een baby toen haar vader voor het eerst in aanraking kwam met justitie. Vanaf dat moment heeft hij meerdere keren vastgezeten zowel in binnen -als buitenland, omdat haar vader van origine een andere nationaliteit heeft was hij destijds ongewenst in Nederland verklaard, voor een periode van 10 jaar. Zijn straf moest hij verder uit zitten in zijn geboorteland met als gevolg dat ze ook niet meer bij haar vader op bezoek kon. Dit gebeurde toen ze 10 jaar oud was. Ik neem je in dit artikel mee in de enorme impact die de detentie op haar en haar gezin heeft gehad.

Sofia, bedankt voor je tijd. Hoe kwam jij er als jong meisje achter dat jou vader was opgepakt?

Niet. Mijn moeder heeft nooit een gesprek met mij gevoerd daar over. Je gaat hem op een gegeven moment bezoeken. Ik weet niet of ik vragen stelde toentertijd, vast niet, maar kinderen zijn ook niet dom. Je weet dondersgoed dat er iets niet klopt. Er werd alleen niet over gesproken. Ik wist ook dat ik het niet kon delen met anderen.

En toen je ouder werd, praatte jullie er toen over?

Nee, mijn moeder is sowieso geen prater. Ik weet nog wel op een gegeven moment, dat ik iets zei over mijn vader, ik zat niet lekker in m’n vel en ik zat in de pubertijd en toen maakte ze zo’n kut opmerking van: ‘Ben je het nou nog steeds niet gewend?’. Dus er valt ook niet over te praten. Dat heeft me toen wel gekwetst. Dat heb ik een paar jaar later tegen haar gezegd, maar ja. Voor haar was het ook zwaar. Nu ik ouder ben zie ik dat ook in. Zij was een alleenstaande moeder, in een vreemd land, met twee kinderen, een man die vast zit in het buitenland, niet wetend of je mag blijven in het land, waar je de taal niet goed spreekt, waar je geen baan hebt, maar wel twee kinderen moet opvoeden. Dat zijn voor haar ook allemaal moeilijke levenslessen geweest.

Wat heftig, het lijkt zo’n rollercoaster. Op school wisten ze het dus ook niet?

Op de basisschool niet. Daar heb ik het nooit vertelt. Op de middelbare school uiteindelijk wel. Ik was begonnen op HAVO/VWO en ik haalde hele goede cijfers, maar op een gegeven moment ging dat minder goed. Ik haalde niet de voldoendes die ik nodig had om naar het VWO te gaan. Op een gegeven moment kreeg ik een matig cijfer terug en begon ik te huilen. Toen heeft m’n beste vriendin (die het wel wist) tegen mijn leraar gezegd dat het niet zo goed ging thuis. Toen moest ik wel met de mentor gaan praten. De mentor vond het heel erg voor me en zei dat ik niet de enige was die dit meemaakte, maar voor mij voelde dat wel zo. Ik heb toen met hem afgesproken om er met hem wat vaker over te praten, maar doordat ik ook dingen over mijn moeder vertelde moest zij ook op gesprek komen.

Wil je me vertellen wat er gebeurde? 

Mijn moeder was niet vaak thuis, ik denk dat ze van de situatie probeerde te ontsnappen of zo. Ik was dus best vaak alleen thuis samen met m’n zusje, waar ik ook een verantwoordelijkheidsgevoel over had en nog steeds. Ik miste het heel erg dat mijn moeder geen prater was en ze ook niet echt liefde toonde. Om de aandacht van mijn moeder te krijgen had ik haar voor een klassenfeestje expres niet laten weten waar ik was, dus belde ze mij heel boos op, omdat ze zich zorgen maakte. Ik deed alsof ik heel erg moest huilen (zodat ik die aandacht kreeg) alleen doordat incident hadden de ouders van mijn vriendin in overleg met mijn mentor bureau Jeugdzorg ingeschakeld. Ik hoorde dat een week later en ik kreeg gelijk paniek. Ik ben direct naar m’n mentor gegaan om de situatie uit te leggen en dat terug te laten draaien. Ik had al geen vader en dan werd ik straks ook nog bij mijn moeder en zusje weggehaald, no way. Uiteindelijk besloot de mentor om het tijd te geven tot na de zomervakantie. Hij wist dat ik met mijn moeder en zusje naar mijn vader zou gaan in het buitenland. Als ik terug zou komen dan moest ik vertellen hoe het was en ging hij beslissen wat hij zou doen.

En toen?

Natuurlijk heb ik een mooi verhaal opgehangen van hoe geweldig de vakantie wel niet was. Het was ook leuk om mijn vader te zien, maar in het gezin was het niet oké. Er hing een bepaalde spanning tussen mijn ouders. Ik had alleen alles zo mooi mogelijk vertelt zodat Jeugdzorg weg zou blijven. Vanaf toen heb ik dus ook besloten om mijn verhaal met niemand meer te delen, want dat maakte alles alleen maar erger.

Dat snap ik wel, je wil natuurlijk een luisterend oor maar niet gelijk weggehaald worden bij je moeder.  Dat is een heel ander verhaal.

Ja! In mijn geval was dat absoluut niet nodig, misschien in andere gevallen wel, maar bij mij was het echt niet nodig. Het enige wat ik erg vond is dat zij niet vaak thuis was. Ik voelde me gewoon heel verantwoordelijk en ik wilde de aandacht van me moeder. Dat is het als ik zo terugdenk en terugkijk, maar Jeugdzorg had alles alleen maar erger gemaakt.

Welke impact heeft de hele situatie op jouw jeugd gehad?

Ik ben op hele jonge leeftijd heel volwassen geworden. Wat het verhaal nog completer maakt, is het feit dat mijn moeder op mijn 15e ook vast heeft gezeten voor twee weken. Toen waren mijn vader en mijn moeder er niet. Mijn zusje weet dat niet. Mijn vader was toen wel vrij, hij woonde in Spanje, maar ik dacht: ‘Doei. Ik ga dat echt niet aan m’n vader vertellen.’ Hij is toen naar Nederland gekomen, omdat hij een voorgevoel kreeg dat er iets niet klopte doordat ik de telefoon niet opnam. Dat was wel fijn dat hij er toen even was, maar hij zat wel in de periode dat hij het land niet in mocht komen, dat is gelukkig allemaal goed gegaan. Ik zat vanaf hele jonge leeftijd standaard in een overlevingsmodus, maar in het dagelijks leven zoals op school merkte je dat niet aan mij. Ik was een goede leerling, ik haalde mijn toetsen, goede cijfers, had vriendinnetjes en ik maakte nooit problemen.

Mijn moeder kreeg altijd te horen dat ze het liefst een klas vol Sofia’s wilden hebben. Dus wat dat betreft ging dat allemaal goed. Het is meer dat ik op volwassen leeftijd een spiegel voor me moest gaan houden dat er wel iets in mij zat wat pijn doet. Als ik er nu over praat dan gaat het wel, maar je merkt dat het toch emoties naar boven brengt als ik er over vertel.

Dat is begrijpelijk, welke impact heeft het nu op je?

Ik vertrouw mensen niet, ik stel me niet snel open en ik vertrouw mannen al helemaal niet. Verder heb ik niet het idee dat ik er last van heb. Ik heb een goede baan, ik ben sociaal, ik heb vriendinnen, ik doe leuke dingen dus qua dat betreft heb ik nergens last van. Inmiddels praat ik er ook meer over, mijn vriendinnen weten het gewoon. Vroeger schaamde ik me er heel erg voor, maar nu niet meer.

Waar kwam die schaamte vandaan?

Vanwege het feit dat er thuis nooit over werd gesproken ga je denken dat het iets is om je voor te schamen. Het is ook niet een alledaags onderwerp. Je hoort er buiten ook nooit iets over, ik schaamde me er gewoon voor. Tot mijn 21ste denk ik wel dat ik me er echt voor schaamde.

Ik heb eens het advies gekregen dat ik naar een psycholoog zou moeten gaan, maar sinds dat incident met jeugdzorg heb ik echt afgezworen dat ik dat nooit, maar dan ook nooit zou doen.

Sofia

En wanneer kwam het keerpunt om er wel over te praten?

Dat is gewoon door de jaren heen gegaan, mijn vriendinnen wisten het dan wel, want ja het zijn je vriendinnen, daar hoef je je niet voor te schamen. Alleen ik praat er verder nooit over. Het is ook niet iets wat je zomaar gaat vertellen. Ik weet het niet, ik heb eens het advies gekregen dat ik naar een psycholoog zou moeten gaan, maar sinds dat incident met jeugdzorg heb ik echt afgezworen dat ik dat nooit, maar dan ook nooit zou doen. Ik heb daar een mini trauma van opgelopen. Ik geloof in mijn eigen kracht, dat heeft mij altijd vooruit gebracht tot nu toe.

Ja dat snap ik. Zijn er dingen die je toentertijd graag anders had willen zien?

Het had me goed gedaan om met iemand te praten die in dezelfde situatie zat als ik. Die mentor die zei dat ik niet de enige was, had mij best in een klas mogen zetten met die kinderen. Dat had mij geholpen, dat je herkenning hebt bij elkaar, die pijn deelt. Ik denk zelf ook dat als je het niet zelf hebt mee gemaakt, ze niet begrijpen hoe diep die pijn zit. Bovendien had het mij geholpen als ik op jonge leeftijd mee had gekregen dat dit totaal geen taboe is.

Om even terug te komen op je vader, heeft hij berouw voor hoe alles is gelopen?

Ja, hij zegt weleens dat die het erg vind dat het zo is gegaan en dan beloofd die me allerlei mooie cadeaus. Dat is echt iets waar ik moeite mee heb.

Waarom?

Het zijn de loze beloftes. Ik kreeg bijvoorbeeld ieder jaar een kaartje met me verjaardag waarin stond dat hij zo terug zou komen. Als kind hecht je daar waarde aan, maar die belofte is nooit realiteit geworden. Hij zei ook altijd vroeger als je 18 bent krijg je een auto. Toen ik 18 jaar was geworden kreeg ik natuurlijk niet die auto, want hij zat weer ergens vast. Toen begon die op m’n 25ste verjaardag weer daarover. Toen zei ik: ‘Ik wil dat helemaal niet, het enige wat ik wil is dat je er gewoon bent.’ Toen werd ik emotioneel en toen heeft hij ook gelijk opgehangen. Hij vond het denk ik ook moeilijk om te horen. In de avond belde hij me terug en hebben we gewoon weer leuk gepraat. Voor m’n gevoel hebben mijn woorden hem wel geraakt.

En hoe is jullie contact nu?

Ik spreek hem ongeveer 1 keer in de twee weken. Het contact komt niet echt van mij af. Ik geef veel om hem en ik hou van hem, maar ik heb niet echt een band met hem. Ik heb wel herinneringen maar, ken ik hem? Kent hij mij? Nee… Ik mis hem en ik ben teleurgesteld, maar ik heb gewoon geen band kunnen opbouwen. Hij leeft nog steeds gescheiden van ons en inmiddels zit hij opnieuw vast. Hij zegt wel dat hij van ons houd en zo, maar ik vind dat best wel lastig, want hij is er niet.  Ik hoop dat hij op een dag gewoon hier met ons is.

Ik gun het jullie ook van harte, heb je nog tips voor andere mensen in deze situatie?

Schaam je niet, dat is niet nodig. Tegen een kind zou ik willen zeggen dat alles goed komt, ook al lijkt het soms donker. Tegen volwassenen zou ik nog willen zeggen dat ik hoop dat je de pijn en het gemis een plekje hebt kunnen geven.

Zoals je hebt kunnen lezen is de jeugd van Sofia niet makkelijk geweest. Des te meer respect heb ik voor het feit dat ze zo’n sterke en veerkrachtige vrouw is geworden. Ik gun haar echt een weerzien met haar vader. Tegelijkertijd hoop ik dat haar verhaal een eye-opener is voor leraren, verzorgers en andere sociaal werkers. Bij Sofia is het goed gekomen, maar er zijn vast velen die wel willen praten, maar de stap niet durven te nemen door de desastreuze gevolgen die het voor een kind kan hebben.

* De desbetreffende foto is geplaatst ter illustratie en niet de persoon in kwestie.