STORIES: in gesprek met arbeidsmedewerker Elma DEEL 1

DJI Elma

Het is alweer langer dan een maand geleden dat ik een afspraak had met Elma, zij is arbeidsmedewerker in de PI Zwolle. Zij werkt al 24 jaar voor de Dienst Justitiële Inrichtingen en intussen alweer 10 jaar op de werkzaal. Je kan je vast voorstellen dat zij daarover veel te vertellen heeft! In het eerste deel hebben we het onder andere over haar werkzaamheden als arbeidsmedewerker, de nieuwe wet straffen en beschermen en de band met de gedetineerden.

Elma, bedankt voor je tijd! Kan je uitleggen wat jij precies voor werk doet?

Als arbeidsmedewerker stuur ik de gedetineerden aan om aan het werk te gaan. Dat is in onze PI meestal productiewerk. Denk hierbij aan: ijzertjes inpakken voor bouwmarkten, tuingereedschap zoals scheppen en harken in elkaar zetten. En als jij een schoonloopmat bij de Aldi aanschaft, dan kan het zijn dat die door ons gestickerd en ingepakt is. De gedetineerden vinden daar op een gegeven moment niets meer aan, dat snap ik wel, want het is elke keer hetzelfde. Ik probeer ze te stimuleren om aan het werk te blijven en een sfeer te creëren die toch leuk en gezellig is. Met de nieuwe wet straffen en beschermen is werk een nog belangrijker onderdeel geworden om te kunnen re-integreren. Ik moet ook over hun werk rapporteren: wat doen ze er voor, welke doelen hebben ze gesteld, wat zijn hun plannen voor de toekomst. Ik heb bijvoorbeeld nu een man op de zaal die levenslang boven zijn hoofd heeft hangen… Hij ziet natuurlijk helemaal geen perspectief. Ik snap dat. Vooral als je hier in de werkzaal zit, maar je kan binnen het gevangeniswezen ook nog andere dingen doen. Je kan hier ook een vak leren zoals lassen of slijpen. Roestvrijstaal wordt hier gemaakt, zoals de palen die je in de binnenstad ziet die dan weer de grond in gaan, voor schepen worden allerlei onderdelen gemaakt van roestvrijstaal. We hebben ook een magazijn. Het is best divers. Gedetineerden kunnen ook richting reiniging of tuin en in andere gevangenissen heb je bijvoorbeeld ook houtbewerking, een bakkerij of een koffiebranderij. Er zijn ook gedetineerden die een opleiding hebben gevolgd. In het magazijn kan er ook een heftruckopleiding gevolgd worden en alles wat met logistiek te maken heeft kunnen ze daar leren. Dat kan zelfs een MBO- of HBO-studie zijn. Levenslang is namelijk niet altijd levenslang, wellicht kan hij over een jaar of 20 gratie aanvragen. Dus het is altijd de moeite waard om perspectief te bieden.

Wat interessant dat al die mogelijkheden er zijn! Hoe ziet zo’n dag bij jullie eruit?

De ene groep begint ’s morgens en de andere groep begint ’s middags. In de ochtend worden de gedetineerden eerst gewekt op de afdeling. Wij krijgen dan een seintje op de pieper dat iedereen gezond én aanwezig is. Rond 07:45 uur komen ze bij ons op de werkzaal. Het eerste wat ze dan vragen is of ze koffie mogen. En nee, ze mogen geen koffie. Dat weten ze ook. Heel soms maken we een uitzondering, maar liever niet. Ze mogen dan aan het werk van 07:45 tot 09:30 uur. Daarna hebben ze koffiepauze en na 10:00 uur beginnen ze weer tot 11:15/11:30 uur. Dan gaan we opruimen en mogen ze nog even zitten. Bijvoorbeeld een kaartje leggen, domino of wat dan ook en daarna is het klaar. Dan gaan ze terug naar de afdeling en in de middag komt de andere groep.

En hoe is de sfeer op zo’n werkzaal? Mag er ook een beetje gelachen worden?

Nee, er mag niet gelachen worden, haha. Natuurlijk wel! Ik heb liever dat ze heel veel lol hebben. Ik zeg ook altijd tegen de jongens die nieuw binnen komen: ‘Je hoeft niet hard te werken, als je maar lekker bezig bent. Dan haal je automatisch wel de productie die gedraaid moet worden.’ Ik vind dat wel het belangrijkste. Ze hebben ook een hele sterke voorkeur voor bepaalde muziekzenders zoals Funx of SLAM FM. Nou, ik vind het verschrikkelijk! De hele dag dat gebonk aan. Ik spreek dan met ze af dat ze tot 11 uur daar naar mogen luisteren en daarna gaat die toch echt op een andere zender, want dan ben ik er klaar mee!

Arbeidsmedewerker DJI

Haha, ik kan mij helemaal voorstellen dat jij daar niet blij van wordt. Mijn vader werd binnen ook wel eens gek van die muziek. Alleen hij was die muziek van mij al een beetje gewend! Ben jij daar de hele dag aanwezig?

Nee, het is niet gezegd dat ik de hele dag op de werkzaal aan het werk bent. Het komt ook weleens voor dat ik op andere werkzalen sta, maar bij elkaar opgeteld sta ik het vaakst op een en dezelfde werkzaal. Je kent die jongens ook goed, ze komen ook vaak bij je om even te kletsen of als er wat is. Soms willen ze ook dat ik wat voor ze op zoek op internet. Laatst hadden ze bijvoorbeeld ook een weddenschap: welke stad meer inwoners had. Nou, dan ga ik het opzoeken op Google wie gelijk heeft!

Het klinkt wel alsof je echt een band met ze opbouwt. Klopt dat?

Ja, gemiddeld zit je toch 4 uur per dag met ze op zo’n werkzaal dus dan moet je wel met elkaar kunnen. Met sommige zit je zelfs hele dagen. Als je je bedenkt dat de afdeling om 5 uur dichtgaat dan maken ze nog maar een klein stukje op de afdeling mee. Een goede band met ze hebben vind ik dus wel belangrijk.

En om nog even terug te komen op de nieuwe wet: gedetineerden moeten nu goed gedrag tonen om te mogen faseren toch?

Grofweg gezegd is het dat wel ja.

Hoe wordt daar op gereageerd? Ik kan me voorstellen dat het nogal een pittige verandering is.

Werken is niet langer verplicht, maar je kunt hier vrijwillig voor kiezen. Veel gedetineerden kiezen hiervoor. Er zijn ook gedetineerden die zich nog steeds gedwongen voelen om te werken, omdat anders hun fasering niet door gaat en ze vinden het natuurlijk vervelend dat ze nu geen VI (voorwaardelijke invrijheidstelling) hebben. Ik zeg dan dat het een keuze is, eerder had je dat niet. Nu kan je wel kiezen van ik ga positief voor m’n detentie en m’n fasering of je doet het niet… En dan krijg je wel een: ‘ja, maar als ik het niet doe….’ Alleen dan zeg ik: ‘Als ik niet aan het werk ga dan krijg ik ook geen geld en kom ik ook in de WW of in de bijstand.’ Dus ja, dat is een keuze.

Ik vind alleen wel dat de nieuwe wetgeving teveel ingericht is op arbeid. Ik heb ook een gedetineerde die heel graag in de muziekbranche verder wil, maar als hij naar de arbeid gaat dan kan hij niet naar onderwijs. Hij volgt dus een studie en ik vind het onzin dat als hij 2 of 3 ochtenden in de week onderwijs volgt en daardoor niet naar de arbeid gaat, dat hij niet positief bezig is en zijn doelen niet haalt! Ik heb nu in het MDO (Multi Disciplinair Overleg) ook aangegeven dat als hij verder in de muziek wil (en daarvoor onderwijs moet volgen), waardoor hij niet naar de arbeid kan, hij wel alsnog een positief advies mee moet krijgen. Dus er moet in justitieland nog een omslag komen dat er meer mogelijkheden zijn. Ik zeg altijd maar zo: think out of the box! Denk verder dan dit. En dat zeg ik ook tegen de gedetineerden!

Mooi gezegd! Hoe ben je er eigenlijk op gekomen om in de PI te gaan werken?

Nou, ik had dus nooit bedacht dat ik in de gevangenis ging werken toen ik jonger was. Echt niet mijn ding. Ik had er ook geen voorstelling van. Ik was een tijdje werkloos vanwege rugklachten dus ik zocht ander werk. Een kennis stelde me voor om bij DJI te solliciteren en ik zei: ‘Ik? Daar ben ik toch helemaal niet geschikt voor!’ Dat leek me helemaal niks met al die grote kerels en al die criminelen daar zo, daar pas ik toch niet tussen. Op advies van die kennis heb ik toch gesolliciteerd en ik werd aangenomen. Het bevalt me tot nu toe nog steeds hartstikke goed. Echt een super baan.

En dat terwijl je dacht: ‘dit ga ik echt niet doen!

Nee, ik zei ook echt tegen haar van: ‘Man ik ben 1 meter 64 en dan moet ik tegen al die grote kerels zeggen wat ze moeten doen. Nou dat werkt niet.’ Haha. De eerste dag kwam ik daar en toen kregen we een rondleiding en ik zag nergens gedetineerden, want ik zag alleen maar mensen in gewone kleren lopen, niet in pakken of wat dan ook, haha ik dacht ook echt dat ze een oranje overal aan hadden of gestreepte pakken.

Haha en wat vind je zo leuk aan je werk?

De diversiteit aan mensen. Mensen zoals jouw vader zitten daar, jonge jongens die witwassen, mensen met een stoornis, met verslavingen en met bepaalde hulpvragen. Dat vind ik mooi. Dat mensen bij me komen, waar ze mee zitten, waar ze hulp bij nodig hebben en hoe ze iets op kunnen lossen. Het is fijn dat ze bij mij komen als er wat is en ik wat kan betekenen. Al is het alleen maar aanhoren dat ze het weekend bezoek hebben gehad en vertellen over hun vrouw of kinderen. Ik ben inmiddels 53 jaar dus ik heb wel wat levenservaring waardoor ik advies kan geven. Ook aan de jonkies, dus dat is leuk.

En is jouw beeld veranderd van hoe jij tegen gedetineerden aankeek voor je in de PI ging werken en nu?

Absoluut. Voor je in de PI gaat werken dan heb je denk ik het beeld van ik zal ze weleens, want die zit voor moord en die ander zit weer voor een ander ernstig delict. Alleen je leert dat ondanks hoe heftig een zaak is, je het niet persoonlijk moet maken. Je beoordeelt ze op hun gedrag en niet op het delict. Als zij respectvol naar mij zijn dan ben ik het ook naar hun. Als ze in de bajes komen en ze gedragen zich als een echte puber of zijn dwars, nou dan ben ik ook dwars. Ik kijk puur naar gedrag. En als dat niet netjes en fatsoenlijk is dan gaan we in gesprek of dan merken ze het wel op een andere manier. Voorheen dacht ik dat ze beoordeeld zouden worden op hun delict, maar er wordt puur beoordeeld op gedrag. Je moet gewoon professioneel zijn, punt.

En hoe word jij behandeld? In de meeste gevallen wel goed toch?

Ja, 99% wel. Die ene procent die dat niet doet heeft waarschijnlijk een slechte dag of slecht geslapen. Het is meestal niet persoonlijk naar mij toe gericht.

En anders draaien ze weer bij?

Ja, ik had pas geleden nog iemand, die kon eigenlijk vanwege problemen met zijn arm niet werken, maar moest toch aan het werk van de medische dienst. Dus hij komt bij mij dat ik een mail gehad zou moeten hebben van de medische dienst, maar ik had hem niet. Hij begon tegen mij te schreeuwen en ging helemaal uit z’n plaat. Dat gedrag pik ik niet. Ik heb daarover een rapport geschreven en hem gelijk teruggestuurd naar de afdeling. Later werd ik gebeld door de afdeling of ik het rapport niet in kon trekken, maar dat heb ik niet gedaan, omdat hij zich respectloos gedroeg. Natuurlijk hebben we het later uitgepraat. Hij zei toen ook dat het niet naar mij toe was bedoeld. Alleen soms moeten bepaalde dingen gebeuren om ook de medische dienst en de directie op andere gedachte te brengen zodat hij niet hoeft te werken.

En wat ik me ook afvraag: jullie werken met gereedschap. Is er daarom beveiliging bij in de werkzaal?

Nee, ze werken met verschillend gereedschap van stanley messen tot boormachines, maar iedereen gaat daar op een normale manier mee om. Iemand die vast zit heeft geen zin in gedoe, maar wil gewoon normaal z’n detentie uitzitten. Er is wel beveiliging op de gang en als ik op de pieper druk dan staan er binnen no-time 20 man om me heen. Dat is mij maar 1 of 2 keer gebeurd in al die jaren.

Ik vind Elma echt een heel leuk mens, het gesprek is dan ook te lang om in een artikel uit te schrijven dus er komt een deel 2! En deel 2 is nog veel leuker. In dat deel vertelt ze meer over haar leuke en minder leuke ervaringen die haar zijn bijgebleven. Ook vertelt ze meer over haar ervaringen in de vrouwen gevangenissen én de verschillen tussen de mannen – en vrouwen PI! Interesting… 🙂

Wil je meer weten over Elma? Volg haar op Instagram @arbeidsmedewerker.elma.dji