Lieve ouder(s), ik ben geen munitie

Het is weer zo’n druilerige woensdagochtend. Ik ben mijn oneindige to do’s aan het afvinken tot ik me af laat leiden door een DM. Het ging over een moeder die haar kind niet op bezoek wil laten gaan bij papa in detentie. En dat is niet het eerste bericht. Of het tweede. Dit is het zoveelste verhaal. Dat deed iets met mij en nu liggen mijn to do’s aan de kant en ben ik dit aan het schrijven.

Laat ik voorop stellen dat ik de afgelopen weken ben geraakt door alle positieve en warme reacties op de documentaire van WNL ‘kind van een gedetineerde’. (Daar wil ik ook nog steeds wat over schrijven). Zoveel mensen gaven aan: ‘ik heb hier nooit bij stil gestaan, dit moet anders, dit kan beter’. Het stemt me hoopvol dat er draagvlak en beweging is voor verandering.

Toch blijven ook de verhalen mij om de oren vliegen, waarbij de thuisblijvende ouder weigert om mee te werken aan contact tussen de ouder in detentie en het kind.

Ik kom veel in gevangenissen en spreek daar met vaders die in de gevangenis verblijven. Ik spreek vaders die hun kinderen missen. Die al dan niet fouten hebben gemaakt, ja – maar die bovenal ook nog steeds vader zijn.

In mijn maandelijkse spreekuur in de PI Grave komt het onderwerp vaak aanbod. Vaders verdrietig, teleurgesteld, soms ook woedend of met de handen in hun haar. We praten er met elkaar over en de vaders geven elkaar adviezen. Een (helaas) veel gehoord advies van vaders is: ‘laat het los, er valt niks te beginnen, wij zitten binnen en staan 3-0 achter. Als de kinderen straks ouder zijn dan komen ze hopelijk vanzelf terug, dan kan ik het uitleggen. Ik bewaar alle brieven.’

Pijnlijk. Er zit een kern van waarheid in, maar het is niet juist. Het zou niet zo mogen zijn.

Ik spreek ook kinderen. Kinderen, die worstelen met gemis, met vragen, onzekerheden en soms struggelen met een loyaliteitsconflict.

Natuurlijk begrijp ik dat er pijn zit bij de thuisblijvende ouder. Iedere situatie is anders, maar ik kan me voorstellen dat niemand een gezin start om dat vervolgens te breken. Er heerst verdriet. Boosheid. Het doet zeer.  Dat neemt niet weg dat een kind nooit een verlengstuk van jouw pijn mag zijn. Een kind heeft recht op beide ouders. Op liefde, contact, een band – ook als de situatie tussen vader en moeder verre van ideaal is.

Als het veilig is (en daarmee bedoel ik dat er geen sprake is van van huiselijk geweld of enige vorm van misbruik jegens de – betrokken – kinderen), als het kind het zelf wil, laat dan het contact met beide ouders bestaan. Niet voor jezelf, maar voor je kind. Een kind is geen munitie, voor een strijd tussen twee ouders. De liefde voor je kind is onvoorwaardelijk, het zou dan ook gek zijn om voorwaarden te stellen aan de liefde die jouw kind heeft voor mama én papa.

Ieder kind hoopt dat mama en papa door één deur kunnen en samen nog lang en gelukkig leven. Alsof het nog niet ingewikkeld genoeg is om te beseffen dat dit niet het geval is, moeten sommige kinderen dus ook nog het gevoel hebben dat ze niet van beide ouders mogen houden. Zijn er situaties waarin kinderen worden gebruikt als munitie, wordt er op hen ingepraat, wordt contact gedwarsboomd, wordt er gelogen en gedraaid. Dat kan niet. Dat mag niet. Nooit.

Een kind heeft het recht om kind te zijn, het recht op contact met beide ouders én het recht om niet te hoeven kiezen. Ook als papa in de gevangenis zit.

En ja, ik kan me voorstellen dat je er niet op zit te wachten om je kind naar de gevangenis te brengen. Dat het je raakt, dat je kind dit moet doen om papa te kunnen zien. Het is voor geen enkele ouder (lijkt me zo) een lifegoal om je kind mee te nemen naar de gevangenis, maar er is nog iets veel erger dan dat. Je kind bewust op laten groeien met één ouder en hen de kans ontnemen om zelf te beslissen hoe de relatie met hun ouder(s) eruit ziet.

We worden in dit leven allemaal gekwetst, we maken fouten, kiezen de verkeerde vrienden of (als je geluk hebt) alleen de verkeerde studie. We krijgen allemaal vroeg of laat met tegenslagen te maken. Verlies, ziekte, onverwachte gebeurtenissen. Dat doet allemaal zeer.

Leer je kinderen liever jong al om met de golfslagen van verdriet en vreugde om te gaan, wijs ze de weg, geef ze een duwtje in de juiste richting en leer ze vooral, om lief te hebben.

Dus lieve ouder, dit is geen aanval. Dit is een oproep vanuit mijn hart. Gun je kind contact met beide ouders. Gun je kind een veilige hechting en heel veel liefde. Liefde is namelijk het sterkste medicijn, tegen pijn.

Praktische informatie 

Ik heb hieronder wat praktische informatie uitgewerkt om bovenstaande te onderbouwen. Neem dit allemaal mee in je overweging en bekijk de situatie vanuit het perspectief van het kind.

• Gezinnen met sterke gezinssrelaties zijn weerbaarder tegen de negatieve gevolgen van de detentie van een vader. Ook blijkt dat de gevolgen niet altijd negatief hoeven zijn; de impact van detentie varieert per gezin en hangt sterk af van de onderlinge relaties. De mogelijkheden om betekenisvol gezinsscontact te kunnen onderhouden, speelt een cruciale rol in hoe de detentie het gezinsleven beïnvloedt. Deze invloed strekt zich uit tot de periode na vrijlating uit detentie.

• Artikel 9 van het Kinderrechtenverdrag geeft aan dat kinderen het recht hebben op contact met beide ouders (zolang dit veilig is voor het kind).

• Een complexe echtscheiding is een ingrijpende jeugdervaring of te wel een ‘adverse childhood experience’ (ACE) voor kinderen. Kinderen die te maken hebben (gehad) met ingrijpende gebeurtenissen, kunnen daar hun hele leven negatieve gevolgen van ondervinden. Zo lopen zij een verhoogde kans op een ongezonde leefstijl, mentale problemen, ziektes en/of chronische aandoeningen. Ook het hebben van een familielid in de gevangenis is overigens een ingrijpende jeugdervaring. Hoe meer ACE’s, hoe hoger de kans is op negatieve gevolgen voor het kind. Gelukkig zijn er ook beschermende factoren. Ik geloof in veerkracht dus wanneer er genoeg beschermende factoren aanwezig zijn, hoeft het worst-case scenario helemaal niet uit te komen.

Infographic complexe scheiding
Infographic ouder in de gevangenis
Infographic ACE’s & beschermende factoren

• De digitale informatiegids ‘Jij staat er niet alleen voor’ staat vol met informatie voor alle ouders, familie en leerkrachten van kinderen met een ouder in detentie. Op pagina 42 lees je meer over het belang van contact. Het behoud van contact tussen ouder(s) en kind is namelijk een beschermende factor voor beide.

Meer informatie? Neem een kijkje op de website van expertisecentrum K I N D en lees het artikel ‘kinderen met een ouder in detentie’ op deze website voor andere tips.